Białystok – tymczasowa stolica Polski Radzieckiej

Felietony, Białystok tymczasowa stolica Polski Radzieckiej - zdjęcie, fotografia
Fakty Białystok 27/11/2018 10:35

Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski, nazywany w skrócie Polrewkomem (rewkom – rewolucyjny komitet). Choć w PRLu oficjalnie mówiono, że powstał i wygłosił swą odezwę 30 lipca 1920 roku w Białymstoku, to tak naprawdę powstał 23 lipca w Smoleńsku, a odezwę odczytano po raz pierwszy 30 lipca w Wilnie.

Wielu nie raz się zastanawiało, jak by to wyglądało, gdyby Polska przegrała bitwę warszawską. Jakby wyglądała sowiecka Polska, kto by nią rządził? Białystok, jako tymczasowa stolica PSRR mógł wtedy służyć jako zapowiedź.

Od 30 lipca do 5 sierpnia po kolei zjeżdżali do Białegostoku przyszli władcy czerwonej Polski. Polrewkom tworzyli: Julian Marchlewski – przewodniczący, Jakub Hanecki – wiceprzewodniczący, Edward Próchniak – sekretarz, Feliks Kohn – oświata, Józef Unszlicht – sprawy partyjne, Bernard Zaks – przemysł, Stanisław Bobiński – rolnictwo, Tadeusz Radwański – propaganda i agitacja, i oczywiści Feliks Dzierżyński, który był rzeczywistym przewodniczącym.

Za swoją siedzibę wybrali pałac Branickich, a z jego balkonu przemawiał do ludzi "Krwawy Feliks". Wydano napisaną wcześniej w Wilnie odezwę, według której Polrewkom kładzie podwaliny pod rząd przyszłej Polskiej Socjalistycznej Republiki Rad, pozbawia władzy "dotychczasowy rząd szlachecko-burżuazyjny" i nacjonalizuje fabryki, lasy i majątki ziemskie. Ogłoszono też wolność wyznania, rozdział Kościoła od państwa i wzywano lud, by wziął to co się im rzekomo należy.

W terenie, na wsiach i dzielnicach miejskich zaczęto tworzyć rewkomy, które były podstawową władzą, mogły skazywać ludzi na śmierć i nie było apelacji od tego wyroku. Zaczął się czerwony terror. Bolszewicy rekwirowali zboże i złoto, zapanował chaos, dokonywano aresztowań "wrogów ludu", w tym duchownych, arystokrację, właścicieli fabryk i majątków, bogatych kupców i przedsiębiorców, a oprócz tego ludzie chcąc pozbyć się swoich własnych wrogów pisali fałszywe donosy. A czekiści nie wnikali w ich prawdziwość.

Rozstrzelano między innymi prezydenta miasta Szymańskiego, radnego Glińskiego i radnego Siemaszkę. Najbardziej gorliwymi katami był Adam Kaczorowski i Romuald Muklewicz, urodzony w Białymstoku carski podoficer, a później bolszewicki komisarz.

Polrewkom dostał na swą działalność dwa miliony rubli. Wydano odezwę do żołnierzy wojska polskiego, w której nawoływano do buntu. Zaczęto też wydawać gazetę Goniec Czerwony, a także utworzono takiego śmiesznego potworka, jak... Polska Armia Czerwona. Miała to być formacja ochotnicza, lecz liczba chętnych mocno zaskoczyła Polrewkom i "wyzwoliciele ludu polskiego" byli mocno zawiedzeni niewdzięcznością tegoż ludu. Do Polskiej Armii Czerwonej zgłosiło się 176 ochotników, z czego 70 zgłosiło się 2 Białostockiego Pułku Strzelców. Jej dowódcą został Roman Łągwa. były oficer armii carskiej, a potem bolszewicki wojskowy.

W trakcie bitwy warszawskiej część Polrewkomu zatrzymała się na plebanii w Wyszkowie, gdzie oczekiwali wieści o zdobyciu Warszawy. Wydarzenie te opisał Stefan Żeromski w świetnym opowiadaniu "Na plebanii w Wyszkowie". Żeromski miał możliwość posłodzić herbatę cukrem, który w Wyszkowie zostawił Julian Marchlewski, w popłochu uciekający do Białegostoku. Według miejscowego proboszcza Marchlewski odjeżdżając miał pod nosem powtarzać "Miałeś chłopie złoty róg, miałeś chłopie czapkę z piór, został ci się ino sznur...".

20 sierpnia, w zemście za porażkę w Warszawie, bolszewicy dokonali w Białymstoku egzekucji 16 starannie wybranych ludzi. Egzekucja była w pewien sposób symboliczna, gdyż ofiary stanowiły cały przekrój "burżuazji". Rozstrzelano tatarskiego księcia, żydowskiego kupca, proboszcza, przewodniczącego związku zawodowego, trzech ziemian, trzech policjantów, trzech oficerów i dwie nieznane osoby.

Dwa dni później Polrewkom opuścił Białystok, a 26 sierpnia został rozwiązany.

Ci, którzy chcieli wywrócić cywilizację do góry nogami i rządzić Polską dzięki obcym bagnetom, sami z czasem posmakowali bolszewickiej sprawiedliwości. Podczas wielkiej czystki 1937 roku rozstrzelano Edwarda Próchniaka, Jakuba Haneckiego, Stanisława Bobnickiego i Aleksandra Fornalskiego, który był współpracownikiem Polrewkomu, a jego siostra była kochanką Bieruta. W 1938 roku rozstrzelano dowódcę polskiej armii czerwonej Romana Łągwę, a także Romualda Muklewicza, kata, który mordował Białostoczan, swoich sąsiadów. Co ciekawe, nikt z nich w czasie aresztowania i tortur nie zwątpił w ideę komunistyczną i nie przyznali się do fałszywych zarzutów.

Trzem udało się uniknąć czystki. Marchlewski zmarł w 1924 roku na nerki, a Dzierżyński w 1926. Najdłużej z nich żył Feliks Kohn pracujący w polskiej sekcji radia Moskwa, który zmarł dopiero w 1941 roku.

(Edward Horsztyński)

Reklama

Białystok – tymczasowa stolica Polski Radzieckiej komentarze opinie

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Chcesz coś sprzedać lub kupić, oferujesz usługi, szukasz pracownika lub pracy?

Dodaj swoje drobne ogłoszenie w naszym serwisie. Zapraszamy!

Dodaj ogłoszenie
Reklama


 Reklama


25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez fakty.bialystok.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Grupa Optima Sp. z o.o. z siedzibą w Białystok 15-866, Zagumienna 9/1 m 47

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"